فضایل رمضان المبارك

بازدیدها: 2321

فضایل رمضان المبارك

نحمده ونصلی علی رسوله الكریم اما بعد:

یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَیكُمُ الصِّیامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِینَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ) سوره بقره – 183

(ای کسانی که ایمان آورده اید! روزه بر شما فرض شده است همان گونه که بر کسانی که پیش از شما بودند؛ فرض شده بود، تا پرهیزگار شوید.)

بعد از شهادت به توحید و رسالت نماز، زكات، روزه و حج اركان چهار گانه ای اسلام هستند.

رسول اكرم صلی الله علیه وسلم این پنج چیز را اركان و ستون های بنیادین اسلام بیان داشتند.

هدف از اركان  وستون بودن این ها برای اسلام این است اسلام كه عبارت از نظام  ودستور العمل خاص زندگی است برای تكمیل و نشو و نمای آن این پنج چیز نقش ویژه ای دارند تأثیر وخصوصیت روزه به طور واضح در قرآن مجید ذكر شده است در سوره بقره همراه با اعلام فرضیت روزه رمضان ارشاد شده « لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ» یعنی فلسفه وهدف از این حكم این است كه در شما تقوا پیدا شود. فلسفه و موضوع خاص ریاضت روزه همین است كه به وسیله ای آن جانب حیوانیت وبهیمی انسان خوگر وعادی به اطاعت وفرمانبری از خواستهای ایمانی وروحانی وپای بندی به احكام الهی شود، و چون كه این امر از مقاصد خاص نبوت وشریعت است لذا در تمام شرایع و ادیان پیشین حكم روزه وجود داشته است، در قرآن مجید به این امت دستور روزه داده شده وبیان شده «یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَیكُمُ الصِّیامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِینَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ» به هر حال چونكه روزه وسیله مطیع قرار دادن نیوری بهیمی وحیوانی انسان برای نیروی ملكوتی وروحانی آن وسركوب خواهشات نفسانی وغریزه های جنسی در مقابل احكام ودستورهای الهی است لذا امت های پیشین نیز مؤظف به گرفتن روزه  بوده اند گر چه به لحاظ تعداد روزها ودیگر احكا م تفصیلی طبق حالات وضروریات خاص آن امت ها تفاوت وجود داشته است. برای آخرین امت كه عصر آن تا قیامت ادامه دارد یك ماه روزه در سال فرض شده و وقت آن از طلوع فجر تا غروب آفتاب تعیین گردیده وبدون تردید این مدت و این وقت برای اهداف ذكر شده ای فوق دارای زمان مناسب ترین ومعتدل ترین مدت وقت است در كمتر از این مدت هدف ریاضت وتربیت نفس حاصل نمی شود واگر بیشتر از آن تعیین می شد مثلا روزه در شب نیز لازم قرار میگرفت وفقط به هنگام سحر اجازه افطار داده می شد و یا اینكه در سال بیش از یك ماه مثلا دو یا سه ماه ویا بیشتر روزه گرفتن مسلسل فرض میشد برای اكثر انسانها غیر قابل تحمل واز نظر طبی نیز مضر بود به هر حال تعیین وقت از طلوع فجر تا غروب آفتاب ودر سال روزه ای یك ماه برای این امت در هر عصر وزمان مناسب ترین ومعتدل ترین وقت جهت ریاضت وتربیت نفس است باز برای آن ماه رمضان تعیین گردید ماهی كه قرآن در آن نازل شده و شب رحمت ها وبركات بی حساب شب قدر در آن ماه است. باز در این ماه علاوه بر روزه در روز در شب یك عبادت خاص كه به طور عمومی واجتماعی انجام می گیرد به عنوان تراویح در این ماه مبارك چنان افزوده می شود كه آن را بر حسب ادراك واحساس خود هر آن بنده ای كه با این مسایل ارتباط ومناسبتی داشته باشد درك می كند بعد از این اشارات تمهیدی به احادیثی كه در مورد رمضان، روزه وغیره از آن حضرت صلی الله علیه وسلم نقل شده ذیلا توجه شود.

«عن ابی هریره قال قال رسول الله صلی الله علیه وسلم اذا دخل رمضان فتحت ابواب الجنة وغلقت ابواب جهنم وسلسلت الشاطین وفی روایة ابواب الرحمة» روالبخاری ومسلم

ترجمه: از حضرت ابوهریره رضی الله عنه روایت است كه رسول خدا صلی الله علیه وسلم فرمودند : هنگامی كه رمضان فرا می رسد دروازهای بهشت باز می شود ودروازه های دوزخ بسته می شوند وشیطانها به زنجیر كشیده می شوند ودر یك روایت به جای ابواب جنت ابواب رحمت مذكور است.

استاد معظم حضرت شاه ولی الله رحمت الله علیه در حجة الله البالغه شرحی بر این حدیث نوشته اند كه خلاصه ای آن به شرح ذیل است: « بنده گان صالح وعبادت گزار الله جل جلاله در ماه رمضان مشغول طاعات وحسنات می شوند آنها روز را روزه گرفته وبا ذكر وتلاوت سپری می كنند، وبیشترین قسمت شبها در تراویح تهجد ودعا بسر می برند از انوار وبركات آنها دلهای عامه ای مومنان متأثر گشته در ماه مبارك رمضان به سوی عبادت وكارهای خیر مشتاق وعلاقه مند می شوند واز بسیاری از گناهان دوری می جویند كه در اثر پیدایش تمایلات عام سعادت وتقوا در دایره ای اسلام و ایمان و به وجود آمدن فضای عام عبادت و نیكی طبیعت هایی كه در آنها اندك صلاحیتی موجود باشد به سوی خشنودی الله مایل و از بدی وخبائث متنفر می شوند. باز در این ماه مبارك اجر و پاداش اعمال خیر اندك هم از جانب خداوند متعال به نسبت سایر روزها بسیار افزوده می شود پس نتیجه ای تمام این امور چنین خواهد بود كه دروازه های بهشت برای آنان باز و دروازه های دوزخ بسته می شوند، و شیاطین از گمراه كردن آنها عاجز و ناتوان می شوند. طبق این توضیح 1- بازشدن دروازه های بهشت. 2- بسته شدن دروازه های دوزخ. 3ـ به زنجیر كشیدن وناتوان كردن شیاطین. برای مؤمنانی است كه به سوی حاصل كردن خیر و سعادت ماه مبارك رمضان تمایل و گرایش داشته باشند و به منظور مستفید شدن از رحمت ها وبركات رمضان عبادات و طاعات را مشغله ای خود قرار دهند. این نویدها و بشارت ها هیچ ارتباطی با كفار و كسانی كه خدا ناشناس و خدا فراموش بوده و غفلت را شعار خود ساخته و با رمضان و احكام و بركات آن مأنوس نبوده و از آمدن رمضان در زندگی آنان تغییر و تحولی حاصل نمی شود، ندارند هنگامی كه آنها خودشان خود را محروم كرده از پیروی و اطاعت شیطان در دوازده ماه مطمئن و خوشحال اند به نزد خداوند متعال برای آنان جز محرومی و مطرودی از رحمت و بارگاه الهی چیزی دیگر وجود ندارد.

همچنان از حضرت ابوهریره رضی الله عنه روایت است كه رسول خدا صلی الله علیه وسلم فرمودند: چون شب اول رمضان فرا می رسد شیاطین و جن های سركش و متمرد در قید و بند قرار می گیرند و تمام درهای دوزخ بسته می شوند؛ هیچ دروازه ای از آنها بسته نمی ماند ومنادی الله ندا می كند ای طالب خیر و نیكی به پیش آی و ای مشتاق و طالب بدی بایست وباز آ و بسیاری از بنده گان گناه كار از جانب الله جل جلاله از دوزخ رهایی می یابند و این برنامه در هر شب رمضان ادامه خواهد داشت. رواه الترمذی وابن ماجه

در آخر حدیث از مادی عالم غیب بحث شده است كه چگونه ما ندا و آواز آن را نمی شنویم و توان شنیدن آن را نداریم ولی اثر و نتیجه ای آن را در همین دنیا با چشم های خود مشاهده می كنیم كه در رمضان عموما رجحان و گرایش اهل ایمان به سوی اعمال خیر و سعادت افزایش می یابد، تا حدی كه بساری از افراد بی تفاوت به احكام اسلامی وآزاد منش در ماه رمضان راه و رسم خود را تغییر داده به جمع مؤمنان اهل رمضان می پیوندند به نظر ما این امر اثر و نتیجه ای همان ندای ملا اعلی است.

خطبه ای رسول الله صلی الله علیه وسلم در باره ای رمضان:

از حضرت سلمان فارسی رضی الله عنه روایت است كه در آخرین روز ماه شعبان رسول اكرم صلی الله علیه وسلم برای ما خطبه ای ایراد فرمودند: و در آن بیان داشتند: ای مردم! بر شما ماه با عظمت و با بركتی سایه افگنده است یك شب آن ماه شب قدر از هزار ماه بهتر است خداوند روزه آن ماه را فرض كرده و درشب های آن قیام به بارگاه خود (نماز تراویح را) عبادت نفلی مقرر نموده هر شخصی در این ماه عبادت نفلی انجام دهد وقصد او حاصل كردن قرب و رضای الهی باشد به اندازه ای عبادت فرضی دیگر ماه ها به او ثواب می رسد و ادای فرض در این ماه به اندازه ای ثواب هفتاد فرض در ماه های دیگر است. این ماه ماه صبر است وعوض صبر بهشت است ماه همدردی و مواسات است و این همان ماهی است كه در رزق بنده گان مؤمن افزوده می شود هر كس در این ماه به شخص روزه داری افطار دهد گناهان او مورد مغفرت قرار گرفته و از آتش دوزخ آزاد می شود و به اندازه ای ثواب آن روزه دار به او ثواب می رسد بدون اینكه از ثواب آن شخص روزه دار كاسته شود، عرض شد: ای رسول خدا! هر یك از ما توانائی افطار دادن را ندارد آن حضرت فرمودند: خداوند این ثواب را به آن كس هم می دهد كه اندكی شیر  ویا فقط آب به روزه داری افطار بدهد رسول اكرم صلی الله علیه وسلم رشته ای كلام را ادامه داده و فرمودند: وهر كس روزه داری را طعام بدهد او را خداوند متعال از حوض من (كوثر) چنان سیراب خواهد كرد كه هر گز تشنگی را احساس نمی كند تا آن كه به بهشت می رود قسمت اول این ماه رحمت است و قسمت میانی آن مغفرت است و قسمت آخر آن آزادی از آتش دوزخ است، سپس فرمودند: وهر كس در این ماه در كارهای غلام وخادم خود تخفیف وكمی كند خداوند متعال او را مغفرت می كند واز آتش دوزخ نجات می دهد. رواه البیهقی فی شعب الایمان.

بزرگترین و اولین فضیلت وعظمت ماه رمضان در این خطبه چنین بیان شد در آن شبی است كه از هزار شب بلكه از هزار ماه بهتر است این مطلب در قرآن مجید در سوره قدر نیز بیان گردیده وتمام آن سوره حاوی ومشتمل بر فضیلت وعظمت همین شب است و برای فهمیدن و پی بردن به عظمت و اهمیت این شب همین مقدار كافی است. در هزار ماه تقریبا سی هزار شب وجود دارد مطلب بهتر بودن شب لیلة القدر از هزار ماه این است كه بنده گان طالب قرب  ورضای الهی و كسانی كه با او رابطه دارند در همان یك شب آن قدر مسافت قرب الهی را طی می كنند كه در هزاران شب دیگر طی نمی شود، همانطوری كه ما در این جهان مادی مشاهده می كنیم با هوا پیما ویا موشك ودیگر وسایل در یك روز بلكه در یك ساعت مسافتی طی می شود كه در زمان قدیم در هزاران سال طی می شد.

سرعت سیر سفر برای حصول رضا وقرب الهی در شب لیلة القدر آن قدر سریع می شود كه آنچه طالبان ومشتاقان راستین را در هزاران ماه حاصل نمی شد در این شب مبارك حاصل می شود، همچنین در پرتو توضیح مذكور مطلب این ارشاد رسول كریم كه در این ماه انجام نفل به اندازه انجام فرض در دیگر ماه ها ثواب دارد و انجام یك فرض به اندازه ثواب انجام هفتاد فرض در ماه های دیگر ثواب دارد، این است كه خصوصیات شب لیلة القدر خصوصیت یك شب از ماه رمضان است ولی ثواب یك فرض به اندازه هفتاد برابر آن بركت و فضیلت هر شب و روز ماه مبارك رمضان است؛ خداوند متعال به ما یقین و باور به این حقایق را نصیب فرماید و توفیق دهد تا از آنها مستفید وبهره مند شویم.

در این خطبه در باره ای رمضان گفته شده این ماه صبر و غمخواری است در اصطلاح دین معنای اصلی صبر عبارت از سركوب خواهشات نفس برای رضای الله جل جلاله و تحمل مصیبت ها و ناگواریها است بدیهی است كه مفهوم روزه نیز همین است همچنین روزه دار با گرفتن روزه تجربه می كند و می داند كه فقر و فاقه چه مصیبت بزرگی است از این رو انگیزه و حس همدردی و غمخواری با غربا و مساكین كه همواره در اثر تهیدستی در فقر و فاقه به سر می برند پیدا می شود؛ لذا ماه رمضان بدون تردید ماه صبر و غمخواری است. این مطلب هم بیان شد كه در این ماه با بركت در  رزق اهل ایمان اضافه می شود هر مسلمان روزه دار بدون استثنا با تجربه می داند آن طوری كه در ماه مبارك رمضان وسایل خوردن و نوشیدن فراهم می شود در یازده ماه دیگر آن قدر فراهم نمی شود خواه در این عالم اسباب از هر طریقی حاصل شود با حكم و فیصله الله تعالی حاصل می شود.

در آخر خطبه گفته شد اول رمضان رحمت است و وسط آن مغفرت و آخر آن وقت آزادی از دوزخ است به نظر بنده بهترین و معقول ترین توجیه و شرح این قسمت چنین است كه استفاده كننده گان از بركات رمضان سه گروه اند اول اصحاب صلاح و تقوا كه همیشه از گناهان دوری می كنند و هرگاه خطائی از آنها صادر می شود، همان لحظه با توبه و استغفار آن را جبران می كنند، بر این بنده گان از آغاز ماه بلكه از اولین شب نزول رحمت های الهی شروع می شود.

گروه دوم كسانی هستند كه مانند گروه اول اهل صلاح و با تقوا نیستند ولی از صلاح و تقوا بی بهره هم نیستند با آمدن ماه رمضان در قسمت اول آن به وسیله روزه اعمال خیر و توبه و استغفار حال خود را بهتر و خود را مستحق و مستعد رحمت و مغفرت الهی می كنند پس در وسط ماه رمضان فیصله مغفرت و معافی آنها می شود. گروه سوم كسانی هستند كه بر جان های خود بسیار ظلم كرده اند و حال بسیار بدی دارند و گویا مستحق دوزخ هستند ولی با آمدن ماه مبارك رمضان به جمع روزه داران و عبادت كننده گان می پیوندند و با روزه و توبه و استغفار گذشته خود را اصلاح و جبران می كنند، پس در دهه ای اخیر ماه رمضان «که دهه ای جوشش دریای رحمت الهی است» فیصله ای نجات و رهایی آنها از آتش دوزخ از جانب الله جل جلاله صادر می شود بنا بر این توضیح ارتباط رحمت الهی در دهه ای اول رمضان و مغفرت الهی در دهه ای دوم رمضان و آزادی از دوزخ در دهه ای آخر رمضان با سه گروه مذكور این امت خواهد بود. 

قدر و منزلت روزه و پاداش آن:

از حضرت ابوهریره رضی الله عنه روایت است كه رسول اكرم صلی الله علیه وسلم فضیلت و قدر و منزلت روزه را بیان كرده و فرمودند: ثواب هر عمل آدمی از ده برابر تا هفصد برابر افزوده می شود. یعنی در مورد اعمال خیر این امت قانون عام الهی چنین است كه اجر یك نیكی به لحاظ امت های پیشین حد اقل ده برابر خواهد شد و گاهی اوقات در اثر حالات خاص عمل كننده از نظر اخلاص خشیت الهی و غیره بیش از بنده گان مقبول هفتصد برابر داده خواهد شد، پس رسول اكرم صلی الله علیه وسلم این قانون عام رحمت الهی را ذكر فرمودند: ولی فرموده ای خداوندی است: روزه از این قانون عام مستثنی وب الاتر است آن هدیه خاص بنده من برای من است ومن «هر طوری كه بخواهم» اجر و پاداش آن را خواهم داد، بنده ای من برای رضا و خشنودی من، هوای نفس و خوردن و نوشیدن را ترك كرده است «پس من خودم بر حسب مشیت خود پاداش این فداكاری او را خواهم داد» برای روزه دار دو خوشی و مسرت وجود دارد، یكی به وقت افطار و دیگری به هنگام شرف یابی به بارگاه مالك و مولای خود و سوگند به الله جل جلاله كه بوی دهان روزه دار به نزد الله از مشك خوشبوتر است و روزه «در دنیا برای حفاظت از حمله های نفس و شیطان و در آخرت برای حفاظت از آتش دوزخ» سپری است و چون یكی از شما روزه گرفته باشد بر وی لازم است كه سخن های بیهوده و فحش نگوید و جنگ و جدال نكند و اگر دیگری كسی با او جدال و بدگویی كرد پس بگوید كه من روزه دارم.

عن عبدالله بن عمرو ان رسول الله صلی الله علیه وسلم قال الصیام والقرآن یشفعان للعبد یقول الصیام ای رب انی منعته الطعام والشهوات بالنهار فشفعنی فیه ویقول القرآن منعته النوم فشفعنی فیه فیشفعان. رواه البیهقی فی شعب الایمان

تر جمه: از عبدالله بن عمرو رضی الله عنه روایت است كه روسل اكرم صلی الله علیه وسلم فرمودند: روزه و قرآن هر دو برای آدمی سفارش می كنند «یعنی بنده گانی كه در روز روزه می گیرند و در شب قرآن مجید را تلاوت می كنند و یا به آن گوش می كنند» روزه اظهار می دارد: ای پروردگار من! من این شخص را از خوردن نوشیدن و قضای شهوت نفس باز داشته بودن امروز شفاعت مرا در حق او قبول بفرما «و او را مورد رحمت و مغفرت قرار بده» و قرآن می گوید: من او را از خواب و استراحت شب باز داشته بودم، بار الها! امروز شفاعت مرا در حق او قبول بفرما «و او را مورد رحمت و عنایت قرار بده» چنان كه سفارش روزه و قرآن در حق آن آدمی قبول می شود «و برای او فیصله ای بهشت و مغفرت می شود» و مورد رحمت ها وعنایت های خسروانه ای ذات احدیت قرار می گیرد.

حامد پنام مروی

خوشحالم از اینکه پیام الهی و مقالات اسلامی را برای شما عزیزان میرسانم.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *