فضائل و مسائل قربانی

فصل اول. 1

فضائل قربانی. 1

الف؛ قربانی در قرآن: 1

ب؛ قربانی در حدیث: 1

ج؛ وعید برای تارک قربانی: 2

فصل دوم 2

مسائل قربانی. 2

الف؛ قربانی بر چه کسی واجب است؟ 2

ب؛ ایام قربانی: 3

ج؛ حيوانات قربانی: 3

د؛ عیوبی که حیوان را از قربانی شدن ساقط می سازد: 3

ه؛ گوشت قربانی: 4

و؛ شراکت در قربانی: 5

ز؛ پوست قربانی: 5

ح؛ ذبح قربانی: 6

ط؛ آداب قربانی: 7

ی؛ مسائل مختلف قربانی: 7

ک؛ تکبیرات تشریق: 8

تکبیر تشریق: 8

فصل سوم 9

مسائل عید قربان. 9

الف؛ معنای عید: 9

ج؛ اعیاد مشروع در اسلام: 9

د؛ آداب قبل از نماز عید: 9

ه؛ آداب بعد از نماز عيد: 9

و؛ نماز عید بر چه کسی واجب است؟ 10

ز؛ طريقهی نماز عید: 10

ح؛ اعمالی که نباید در ایام عید انجام داده شود: 10

ط؛ توصیه های مهم راجع به عید: 11

دعای قربانی: 12

بسم الله الرحمن الرحیم

فصل اول

فضائل قربانی

الف؛ قربانی در قرآن:

الله متعال در قرآن کریم در چندین جا از قربانی یاد کرده است. چنانچه در سوره‌ی مبارکه‌ی کوثر می‌فرماید: ﴿فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ﴾ [الكوثر: 2] «پس برای پروردگارت نماز بخوان و قربانی کن».

در سوره‌ی انعام می‌فرماید: ﴿قُلْ إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ١٦٢لَا شَرِيكَ لَهُ  وَبِذَلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ١٦٣﴾ [الأنعام: 162-163] «بگو: بی‌گمان نمازم، و عبادت (و قربانی) من، و زندگی و مرگ من، همه برای الله پروردگار جهانيان است (162) شريکی برای او نيست، و به اين مأمور شده‌ام، و من نخستين مسلمانم (163)».

و در سوره‌ی حج، خداوند تاریخ قربانی و فلسفه ذبح آن را اینگونه بیان می‌کند:

﴿وَلِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنَا مَنْسَكًا لِيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَى مَا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ  فَإِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَلَهُ أَسْلِمُوا  وَبَشِّرِ الْمُخْبِتِينَ﴾ [الحج: 34] «و برای هر امتی (رسم) قربانی دادیم، تا نام الله را (به هنگام ذبح) بر چهارپایانی که روزی‌شان کرده است؛ ببرند، پس معبود شما، معبود یگانه است، (همه) برای او تسلیم شوید، و به فروتنان بشارت ده».

ب؛ قربانی در حدیث:

حضرت عائشه رضی ‌الله ‌عنها از پیامبر صلی ‌الله ‌عليه ‌وسلم روایت می‌کند که آن حضرت فرمودند:

در روز عید هیچ عمل بنی آدم در نزد الله متعال پسندیده تر از قربانی نیست و حیوان قربانی در روز قیامت با شاخ ها، موها و سُم های خود زنده شده و حاضر می‌شود؛ بدون شک، قبل از رسیدن خون قربانی به زمین، قربانی در نزد خداوند جل ‌جلاله مورد قبولیت قرار می گیرد؛ پس با آن دلی را خوشحال

سازید». (ترمذی/۱۴۹۳ وابن ماجه/۳۱۲۶).

زيد بن ارقم رضی ‌الله عنه می گوید: یکی از اصحاب از پیامبر صلی ‌الله ‌عليه ‌وسلم پرسید: ای پیامبر! قربانی برای چیست؟ آنحضرت در پاسخ فرمودند: سنت پدر شما ابراهيم عليه ‌السلام است.

دوباره پرسیده شد. پس برای ما در قربانی چه چیزی نهفته است (ما چرا قربانی میکنیم)؟

در پاسخ فرمودند: به جای هر موی پوست حیوان قربانی، خداوند برای شما یک نیکی می دهد.

سوال شد: یا رسول الله در پشم ها چگونه؟

فرمودند: در برابر هر تار پشم حیوان قربانی یک نیکی بدست می آورید. (احمد و ابن ماجه/۳۱۲۷).

در فضیلت قربانی احادیث فراوانی وارد شده است که ذکر همه‌ی آن احادیث در این جا دشوار است.

ج؛ وعید برای تارک قربانی:

پیامبر صلی ‌الله ‌عليه ‌وسلم در مورد کسی که توان قربانی را داشته باشد اما قربانی نکند می‌فرماید: «کسی که توان قربانی کردن داشته باشد، اما باز هم قربانی نکند به عیدگاه ما نزدیک نشود». (جامع الأحادیث/۲۳۵۷۲، ابن ماجه/۳۱۲۳ و حاکم/)۷۵۶۵).

حافظ زکی الدین در کتاب «ترغیب و ترهيب» می‌نویسد: اگر کسی توان ذبح قربانی را دارد اما با وجود آن این شعار مهم شریعت اسلامی و یادگار ابراهیم خلیل الرحمن عليه ‌السلام را به جا نمی آورد و در برابر آن از خود بی پروایی نشان میدهد، چگونه پذیرفته شود که وی با افرادی که این وجیبه‌ی مقدس را انجام می‌دهند، یکجا جمع شود؟ (ترغیب/۳۹۴).

فصل دوم

مسائل قربانی

الف؛ قربانی بر چه کسی واجب است؟

قربانی بر شخصی که مسلمان، عاقل، بالغ، مقیم و صاحب نصاب باشد، واجب است. یعنی دارای ۱۴۰ مثقال نقره و یا معادل آن را پول زاید از حوائج ضروری، داشته باشد. (احسن الفتاوی: 3/۲۵۴).

اگر در کسی یکی از شرایط فوق موجود نباشد بروی قربانی واجب نیست. قابل ذکر است که قربانی هر کسی بر ذمه‌ی خودش واجب است، قربانی کسی دیگر بر وی واجب نیست؛ البته مسئول خانواده اگر به وکالت سایر اعضای فامیل، یک گاو و یا شتر قربانی کند، (به شرطی‌که از هفت نفر تجاوز نکنند)، شرعاً جائز است. اگر در یک خانواده بیش از یک نفر صاحب نصاب باشد، بر هر یکی جدا جدا قربانی واجب است.

ب؛ ایام قربانی:

ایام قربانی سه روز است؛ دهم، یازدهم و دوازدهم ذی الحجه. اگر کسی در این سه روز قربانی کرد، قربانی اش صحیح است، اما اگر پیش از نماز عید و یا بعد از گذشت سه روز قربانی نمود، قربانی اش درست نبوده و وی مرتکب گناه گردیده است.

در مناطقی که نماز عید خوانده میشود در آن جا بعد از نماز عید قربانی باید سر بریده شود و در جاهایی که نماز عید خوانده نمی‌شود، بعد از طلوع صبح روز عید، قربانی های خود را ذبح کنند. اگر چنانچه بنابر عذری نماز عید در روز اول عید خوانده نشد، افراد آن محله می توانند در روز اول عید بعد از زوال آفتاب قربانی های خویش را ذبح کنند. ذبح قربانی تا غروب روز دوازدهم نیز جائز است، اما به مجرد اینکه آفتاب غروب کرد وقت قربانی به پایان رسید و بعد از آن ذبح قربانی درست نیست.

ج؛ حيوانات قربانی:

قربانی باید یکی از حیوانات زیر باشد:

گوسفند، بز، میش، گاو، گاومیش و شتر.

گوسفند و بز باید از یک سال، گاو از دوسال و شتر از پنج سال کمتر عُمر نداشته باشد. اگر چنانچه گوسفندی عُمر آن از یک سال کمتر بود اما جسماً خوب فربه و کلان بود – بصورتی که بیننده بر آن گمان یک ساله بودن را می کرد در آن صورت قربانی کردن چنان گوسفندی نیز جائز است.

د؛ عیوبی که حیوان را از قربانی شدن ساقط می سازد:

حیوانی که برای قربانی انتخاب می‌شود باید از هر معلولیت و معیوبیتی که منفعت يا جمال حیوان را کاملاً از بین ببرد پاک باشد؛ زیرا قربانی کردن حيوان معیوب شرعاً جائز نمی‌باشد.

البته عیوب حیوان، فقط در حق شخص غنی مانع صحت قربانی است نه در حق فقیر.

عیوبی که سبب اسقاط حیوان از قربانی می‌شود قرار ذیل است:

  1. اگر حیوانی از دو چشمش و یا یک چشمش کور باشد و یا بینایی یک چشمش موجود نباشد.
  2. اگر دُم، گوش و یا زبان حیوان بریده شده باشد، بصورتی که چیزی خورده نتواند.
  3. پای حیوان آن قدر معيوب باشد که روی پای خود تکیه کرده و یا راه رفته نتواند.
  4. حیوانی که همه‌ی دندآن‌هایش افتاده باشد و علف خورده نتواند؛ اما اگر علف خورده بتواند صحیح است.
  5. قربانی کردن چنان حیوانی که از مادرزاد گوش نداشته باشد درست نیست، اما اگر داشته باشد و آن گوش هایش کوچک باشد، در آن صورت قربانی کردن آن درست است.
  6. گوسفند یا بُزی که یکی از دو مایه‌اش معیوب باشد.
  7. گاو وشتری که دومایه یا بیشترش معیوب باشد.
  8. زخمی بودن مایه‌ی حیوان، بصورتی که نتواند به دنیا آورده‌ی خود را شیر دهد.‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌
  9. حیوانی که مادر زاد مایه نداشته باشد.
  10. قطع بودن شاخ حیوان از بیخ؛ بصورتی که به سر حیوان صدمه وارد کرده باشد. اما اگر حیوانی خلقتاً دارای شاخ نباشد، قربانی کردن آن صحيح است.
  11. حیوانی که از جهت مریضی یا از جهت لاغری راه رفته نتواند.
  12. حیوانی که بینی اش بریده شده باشد و یا سر پستانش قطع گردیده باشد؛ اما اگر پستان های کوچکی داشته باشد، صحیح است.
  13. قربانی کردن حیوانی که چشمش کج (کلاج) و یا در گوش آن پاره گی بدون قطع موجود باشد، صحیح است؛ اگرچه مستحب است که حیوان قربانی از این عیوب نیز خالی باشد.
  14. قربانی کردن حیوانی که همیشه کثافات میخورد صحیح نیست، مگر اینکه بوسیله‌ی حبس کردن حیوان، بوی بد از گوشت حیوان قطع شده باشد.
  15. نداشتن زبان در گاو مانع صحت قربانی است، همچنین اگر بیشتر از سوم حصه‌ی زبان گاو قطع بود قربانی کردن آن صحت ندارد؛ اما نداشتن زبان در گوسفند مانع قربانی نیست. هر حیوانی که یکی از موارد فوق در آن یافت گردد، قربانی نمودن آن حیوان جائز نیست.

ه؛ گوشت قربانی:

مستحب است که یک سوم گوشت قربانی در میان مساكين و حاجت‌مندان تقسیم شود، ولیکن اگر شخص عیال‌دار، یک سوم گوشت را خیرات هم نکند، بلکه همه‌ی آنرا در اختیار خانواده‌ی خود قرار دهد نیز جائز است.

اگر کسی که بر وی قربانی واجب نیست، بر خود نذر کند که من حتماً قربانی خواهم کرد، بر چنین شخصی قربانی واجب بوده و لازم به ذکر است که بر شخص مذکور واجب است تا تمام گوشت قربانی را خیرات نماید. دادن گوشت قربانی – خواه بصورت خام و یا پخته – به غیر مسلمانان نیز جائز است. (فتاوای هادیه/ جـ ۱ صـ ۲۵۵ با حواله امداد الاحکام جـ 4 صـ 206).

و؛ شراکت در قربانی:

در قربانی شتر و یا گاو هفت نفر یا کمتر از هفت نفر می توانند شرکت کنند.

راجع به شراکت در قربانی به نکات زیر توجه شود:

  • افرادی که به شراکت می‌پردازند باید هدف همه‌ی آن‌ها قربانی یا قربت دیگری باشد. اگر چنانچه در آن میان هدف حتی یک نفر هم قربانی یا قربت نباشد، قربانی شش فرد دیگر شرعاً صحیح نمی‌شود.
  • لازم نیست تمام شرکا در وقت ذبح «بسم الله، الله اکبر» بگویند، صرف برای آن کسانی که قربانی را ذبح می کنند، گفتن «بسم الله، الله اکبر» ضروری است.
  • در وقت تقسیم باید گوشت توسط ترازو تقسیم شود، نه با اندازه و حدس. (جواهر الفقه، جـ ۱ صـ ۵۱۲).
  • اگر یکی از شرکا فوت کند، باید به ورثه‌ی میت اجازه‌ی ذبح حیوان را بدهند در غیر آن صورت قربانی هیچ کدام صحیح نمی‌شود.
  • اگر کسی بر خود نذر کند که به تنهایی حیوانی را قربانی می‌کند، بعداً پشیمان شده و با شش نفر در یک گاو شریک شد؛ قربانی اش صحیح است.

ز؛ پوست قربانی:

در مورد پوست قربانی موارد زیر قابل یادآوری است:

  • پوست قربانی باید صدقه شود.
  • در صورت عدم صدقه، فروخته شده و پول آن به مساکین داده شود.
  • فروختن پوست قربانی (برای خود جائز نیست. زیرا پیامبر صلی ‌الله ‌عليه ‌وسلم می فرمایند: «مَنْ بَاعَ جـ أُضْحِيَّتِهِ فَلَا أُضْحِيَّةَ لَهُ». (حاکم/۳۴۶۸، بیهقی/1901 و دیلمی/۵۵۰۹).
  • دادن پوست و گوشت قربانی در مرد قصاب صحیح نیست. (زیور جنتی صـ ۲۲۳).
  • استعمال پوست قربانی برای خود و خانواده (بدون كراهيت) جائز است، به شرطی‌که از آن چیز کارآمدی ساخته شود. (احکام پوست قربانی از مفتی رفیع عثمانی صـ ۴۰ به حواله هدایه و در مختار).
  • پوست قربانی باید به کسی داده شود که به وی زکات داده می‌شود، یعنی به آن کسانی که دادن زکات شرعاً صحیح می‌شود به همان افراد دادن پوست قربانی نیز صحیح است. (امداد الفتاوی جـ ۳ صـ ۵۳۶ و ۵۶۶).
  • افرادی که در قربانی گاو و یا شتر شریک هستند، به اندازه‌ی حصه‌ی خود در پوست نیز شریک می‌باشند. یک شریک بدون اجازه‌ی شرکای دیگر نمی‌تواند آن پوست را برای خود بردارد و یا آن را برای کسی دیگر بدهد. (امداد الفتاوی جـ ۳ صـ 47).
  • اگر چنانچه یکی از شرکا پوست را خریداری کند و بعد از آن، پوست را بفروشد بر وی واجب است که یک هفتم پول پوست قربانی را صدقه نماید. (منبع سابق به حواله امداد الفتاوی جـ ۳ صـ ۵۷۵).
  • مسائلی که در خصوص پوست قربانی ذکر گردید، همان مسائل راجع به پشم‌های قربانی نیز صدق می‌کند، به این صورت که اگر کسی پشم‌های آن را چه قبل از قربانی و چه بعد از قربانی؛ از پوست جدا کرد، باید به اندازه‌ی قیمت آن، صدقه دهد. (عالمگیری، بحرالرائق و شامی).

ح؛ ذبح قربانی:

سنت است که صاحب قربانی، قربانی خود را شخصاً ذبح کند. (ابن ماجه/۳۱۵۵).

اما اگر دیگری را بجای خود مؤظف کند تا قربانی اش را ذبح نماید، نیز صحیح است.

در خصوص ذبح قربانی به مسائل زیر توجه شود:

  • گفتن بسم الله در وقت ذبح بر ذبح کننده واجب است.
  • افرادی که ذابح را همکاری می کنند بر آن‌ها گفتن بسم الله… واجب نیست، بلکه هر کس در ذبح حیوان شریک بود بر وی گفتن بسم الله…. واجب می باشد. (کفایت المفتی جـ 8 صـ ۲۴۶).
  • بریدن رگهای چهار گانه‌ی گردن حیوان (حلقوم، مری و دو شاهرگ) ضروری می باشد؛ اما اگر سه رگ از این چهار رگ قطع گردید، بنابر فرموده‌ی امام ابوحنیفه رحمت ‌الله بازهم ذبح صحیح است. (بدائع الصنایع، جـ ۵ صـ ۴۱).
  • اُجرت گرفتن در برابر ذبح قربانی شرعاً هیچ مشکلی ندارد، به شرطی‌که اُجرت ذابح معلوم باشد. (مسائل اعیاد و قربانی صـ ۱۴۲ به حواله عزیزالفتاوی جـ ۱ صـ ۶۶۹).

و هم چنین بجای اُجرت، پوست و گوشت قربانی را ندهد. (زیور جنتی، صـ ۲۲۴).

  • مشهور است که ذبح ولد زنا (حرام‌زاده) صحیح نمی‌باشد؛ این سخن غلط است؛ ذبح ولد زنا جائز میباشد.
  • عده یی ذبح دست زنان را صحیح نمیدانند، این سخن غلط بوده و در ضمن گناه نیز محسوب میشود. (مسائل رفعت قاسمی و زیور جنتی، صـ ۲۳۹).
  • ذبیحه‌ی دست گنگ حلال است. (مسائل اعياد و قربانی صـ ۱۴۴ به حواله نفع المسائل).
  • ذبح ذابحی که به حضرت عائشه، شیخین، مهاجرین و انصار توهین کند و قائل به تحریف قرآن باشد حرام است. (شامی چاپ استانبول جـ 8 صـ ۴۰۶؛ فتاوای سید حسین احمد مدنی صـ ۱۸۴؛ تنقیح الحامديه جـ ۱ صـ ۱۰۳ تا ۱۰۵؛ جواھر الفقه، جـ ۱ صـ ۶۷ و ۶۸ الملتقط صـ ۴۰۹ تا ۴۱۴ و…).

اما اگر به صحابه توهین نکند، قائل به تحریف قرآن نباشد و سایر باورهای خطا را نداشته باشد ذبیحه‌اش حلال است.

  • اگر کسی توانائی ذبح قربانی خود را ندارد، افضل و مستحب است که در موقع ذبح در کنار قربانی خود حاضر باشد. (جواهر الفقه، تالیف مفتی محمد شفیع عثمانی جـ ۱ صـ ۵۱۰).

ط؛ آداب قربانی:

  • افضل است که حیوان قربانی قبل از ایام قربانی خریداری گردد.
  • در وقت ذبح قربانی، وسیله یی که توسط آن قربانی ذبح می‌شود باید خوب تیز گردد تا مبادا حيوان در زیر آن به تکلیف شود.
  • مستحب است که حیوان قربانی در برابر حیوانات دیگر سر بریده نشود.

ی؛ مسائل مختلف قربانی:

  • کسی برای قربانی حیوان سالمی را خریداری کرد، بعداً حیوان خریده شده معیوب شد، قربانی نمودن این حیوان صحیح نمی‌باشد. اگر صاحب آن قربانی سرمایه دار باشد، لازم است تا قربانی دیگری برای خود بخرد، اما اگر فقیر بود و بروی قربانی واجب نبود، می‌تواند همين حيوان معیوب را قربانی نماید.
  • کسی برای قربانی گوسفندی خرید، بعداً گوسفند مذکور مفقود شد، وی برای قربانی گوسفند دیگری خرید، در روز عید گوسفند مفقود شده پیدا شد، حال اگر صاحب گوسفند فقیر بود، باید هر دو گوسفند را ذبح کند، زیرا قربانی بروی واجب نبود، خود بر خویشتن واجب نمود، (البته گوسفند دوم را نیز نذر کند – اما اگر گوسفند دوم را جانشین اول کند فقط ذبح یکی لازم است نه هر دو) از این رو باید هر دو گوسفند را ذبح نماید و اما اگر صاحب گوسفند غنی بود، هر یکی را که ذبح کند، صحیح است.
  • کسیکه بر وی قربانی واجب است، اگر در سه روز عید قربانی نکرد باید قیمت آن را به فقرا دهد. (فتاوای هادیه، جـ ۲ صـ ۲۵۶ به حواله قاضی خان).
  • حیوانی که برای قربانی معین کرده شده، استفاده از شیر، پشم و.. آن جائز نیست (البته به اندازه‌ی مصرفی که بر آن می‌کند می تواند از شیر آن استفاده کند.)؛ باری اگر کسی از شیر یا از پشم آن استفاده کرد، واجب است که به قیمت آن صدقه دهد. (جواهر الفقه، جـ ۱ صـ ۵۴۰).
  • در قربانی ذبح شده به طریق شرعی، استفاده از هفت قسمت آن حرام می باشد: ۱- خون جریان کننده. 2- آلۀ تناسلی. 3- بیضه ها. ۴- مقعد. ۵- غدود. ۶- مثانه. ۷- زهره.
  • به یک نفر، یک قربانی واجب است، هر چند دارنده‌ی سرمایه‌ی فراوان نیز باشد. (مسائل اعياد و قربانی، تألیف مولانا رفعت قاسمی، صـ ۱۰۱).
  • بر شخص زنده‌ی صاحب نصاب قربانی نمودن واجب است، اما بعد از مرگ وی بجایش قربانی نمودن، سنت است؛ قابل ذکر است که به شخص عامل هم، ثواب داده می‌شود. (مسائل اعياد و قربانی، صـ ۱۲۰ به حواله عزیزالفتاوی جـ ۲ صـ 200).
  • اگر قربانی در حین بردن به طرف قربانگاه و یا در حین ذبح نمودن معیوب شد، آن عیب معتبر نبوده و حیوان مذکور را از قربانی شدن ساقط نمی‌سازد. (مسائل اعیاد وقربانی، صـ ۱۲۶ و ۱۲۷ به حواله عالمگیری و عنايه بر فتح القدیر).
  • قربانی نمودن حیوان خصی شده مانع شرعی ندارد. بلکه بهتر نیز می باشد. (مسائل اعیاد و قربانی، صـ ۱۳۴ به حواله کفایت المفتی جـ ۸ صـ ۱۹۳).
  • اگر گوسفندی را به نیت غير قربانی خرید، بعداً در ایام عید آن را قربانی کرد، صحیح است؛ مگر حیوانی را که نذر کرده باشد.
  • اگر شخص غنی (کسیکه قربانی بر او واجب است) قربانی نخرید تا اینکه ایام قربانی گذشت، فرد مذکور باید قیمت گوسفند را صدقه کند.
  • قربانی کردن حیوان حامله صحیح است، اما اگر وقت وضع حملش نزدیک بود، قربانی کردن چنان حیوانی مکروه است.

ک؛ تکبیرات تشریق:

بر هر مسلمان واجب است که تکبیرات تشریق را از صبح روز عرفه آغاز و تا عصر روز سیزدهم (ذی‌ا‌‌لحجه)، بعد از هر نماز فرض با صدای بلند یک مرتبه تکرار نماید. و بر زنان نیز گفتن تکبیرات تشریق عقب هر نماز فرض، واجب است؛ با این تفاوت که مردان تکبیرات تشریق را با صدای بلند می‌خوانند، ولی زنان بصورت آهسته.

تکبیر تشریق:

(اللَّهُ ‌أَكْبَرُ ‌اللَّهُ ‌أَكْبَر، ‌لَا ‌إِلَهَ ‌إِلَّا ‌اللَّهُ ‌وَاللَّهُ ‌أَكْبَر، اللَّهُ ‌أَكْبَرُ ‌وَلِلَّهِ ‌الْحَمْدُ).

فصل سوم

مسائل عید قربان

الف؛ معنای عید:

برای عید معانی فراوانی را برشمرده اند. عده یی گفته اند عید از عَود (= بازگشت) گرفته شده است، از جهتی که همه ساله به سراغ مسلمانان می‌آید. گروهی عید را از عیادت گرفته اند؛ بخاطری‌که عید فرصت دید و بازدید را میسر می‌کند.

ج؛ اعیاد مشروع در اسلام:

در اسلام بصورت قطع دو عید وجود دارد، یکی عید سعید فطر و دیگری عید سعید قربان و عید هفتگی روز جمعه. بر علاوه‌ی اعیاد متذکره، دیگر هیچ عیدی در اسلام وجود ندارد.

د؛ آداب قبل از نماز عید:

  1. صبح زود بیدار شدن.
  2. غسل کردن.
  3. موافق شریعت خود را مزین ساختن.
  4. استفاده نمودن از خوشبوئی.
  5. مسواک زدن.
  6. پوشیدن لباس نو، اگر نبود لباس بهتر.
  7. قبل از رفتن به سوی عیدگاه چیزی نخوردن.
  8. بعد از آمدن از عیدگاه، تناول نمودن از گوشت قربانی.
  9. اول وقت خود را به عیدگاه رساندن.
  10. در اثنای رفتن به عیدگاہ بلند گفتن تکبیرات تشریق.
  11. پای پیاده رفتن به عیدگاه.

ه؛ آداب بعد از نماز عيد:

آدابی که بعد از نماز عید باید انجام پذیرد:

  1. گوش دادن به خطبه‌ی خطيب.
  2. نخواندن نوافل.
  3. تغییر راه بازگشت از عیدگاه.
  4. آمرزش طلبیدن از اقارب و دوستان.

و؛ نماز عید بر چه کسی واجب است؟

بر هر آن کسی که نماز جمعه واجب باشد، نماز عید نیز واجب است، به شرطی‌که مریض، مسافر، نابینا و.. نباشد. همچنین نماز عید برکسی که قادر به پیاده روی نباشد نیز واجب نیست. (فقه میسر، تأليف شفیق الرحمن ندوی، جـ ۱ صـ ۱۷۲).

باری، اگر افراد نامبرده در نماز عید شرکت کنند، برای شان خالی از ثواب نخواهد بود. (همان).

ز؛ طريقه‌ی نماز عید:

نماز عید دو رکعت است. در ركعت اول بعد از خواندن ثنا، (سُبْحَانَكَ اللهُمَّ وَ بِحَمْدِكَ وَ تَبَارَكَ اسْمُكَ وَ تَعَالَي جَدُّكَ وَ لاَ اِلَهَ غَيْرُكَ) بعداً امام سه تکبیر با وقفه‌های کوتاه می‌گوید و ضمن تکرار تکبیر‌ها آرام به مثل امام به هر تکبیر دست‌ها را تا برابری گوشها بلند کرده و رها میسازیم و بعد از تکبیر سوم دست‌ها را دو باره بسته میکنیم و به قرائت امام گوش میدهیم و بعد از رکوع و سجده  رکعت دوم را شروع میکنیم امام اول قرائت را می‌خواند و بعد از قرائت سه تکبیر (به سان رکعت اول) با هر تکبیر دست‌ها را تا به گوش ها رسانده و رها میسازیم تکبیر چهارم چون تکبیر رکوع است به رکوع میرویم و نماز را با امام به پایان میرسانیم و در اخیر به خطبه گوش میدهیم زیرا گوش کردن خطبه واجب است.

ح؛ اعمالی که نباید در ایام عید انجام داده شود:

  1. روزه گرفتن در روز اول عید.
  2. بدون عذر شرعی شرکت نکردن در نماز عید.
  3. پوشیدن لباس های مندرس و کهنه برای غمگین جلوه دادن خویش.
  4. عزا داری در ایام عید.
  5. تسلیت گفتن به کسی در ایام عید.
  6. رفتن به قبرستان با التزام در روز اول عید.
  7. انجام دادن امورات خلاف شرع.
  8. آزار دادن مردم به هر وسیله‌ی ممکن.
  9. نرفتن به خانه کسی از جهت داشتن کینه و دشمنی با وی.
  10. ترک نمودن جماعت از جهت کثرت دید و بازدید.
  11. استعمال نمودن طلا برای مردان.

ط؛ توصیه های مهم راجع به عید:

متأسفانه در جامعه ما در ایام عید مواردی به چشم می خورد که حقیقتاً با روح عید در تضاد بوده و گه‌گاهی معاصی و گناه نیز در بغل دارد. از این رو برای شناسایی بعضی از آن موارد و جلوگیری از انجام آن، نکاتی را متذکر می شویم:

  1. پهن کردن سفره های مملو از میوه های تر و خشک و مصارف گزاف در خرید عیدانه.
  2. آزار و اذیت عامه‌ی مردم با انجام کاری‌های ناصواب و نادرست.
  3. پهن کردن گلیم ماتم و عزاداری در ایام عید.
  4. شانه خالی کردن از بهترین عمل صالح روز عید (قربانی).
  5. ترک نماز مبارک عید و آن را فدای بازی و سرگرمی کردن، که براستی یک محرومیت و نادانی بزرگی است.
  6. لازم قرار دادن رفتن به گورستآن‌ها.
  7. از بین نبردن اختلافات و دشمنی‌ها حتی در ایام عید.

بدون شک یکی از حکمتهای عمده‌ی عید، زدودن کینه ها و دشمنی‌های انباشته شده در دل های مسلمانان است. عید می‌آید تا دشمنی‌ها را به دوستی و زدایش را به گرایش و کینه ها را به محبت مبدل سازد. اگر چنانچه عید بر اجسام بگذرد اما تاثیری بر قلبها نداشته باشد، بدون شک، آن عيد، عید نبوده و آن ایام بر آن شخص هیچ گونه فایده‌ای را نداشته است.

پس چه خوب است که تجلیل از عید، هم درونی باشد و هم برونی؛ همان گونه که بر جسم لباس جدید پوشانیده می‌شود، بر روح و روان نیز لباس جديد اخلاق و معنویت پوشانیده شود؛ و از این است که عارفان بلندقامتی همچون مولانا جلاالدين محمد بلخی. (نگاه: دیوان کبیر غزل ۷۲۸ و مثنوی معنوی دفتر پنجم ابیات ۸۱۰ تا ۸۱۲ و دفتر سوم ابیات ۳۸۰۴ و ۳۸۰۶ و ۳۸۹۴ و ۳۸۹۵ و…).

عید را به عید ظاهری و عید باطنی تقسیم نموده اند و رسیدن به عید باطنی که اصل است را بر یافتن عيد ظاهری که فرع و بهانه برای عید باطنی است را ارجحیت دادند و دستیابی به عید باطنی را میسر ندانسته اند مگر با انقلاب درونی و تخلیه‌ی دل از تاریکی‌های باطنی و از بین بردن کینه، حسد، بغض و دشمنی و بالمقابل تحلیه‌ی آن با محاسن اخلاقی و فضایل انسانی.

دعای قربانی:

خواباندن حیوانی که قرار است ذبح شود رو به جهت قبله واجب نیست و شرط صحت ذبح تلقی نمی شود، ولی انجام آن سنت است، یعنی اگر رو به جهت دیگری ذبح کند ذبیحه او حلال است ولی ترک سنت کرده است.

از جابر بن عبدالله رضی الله عنه روایت شده است : «ذَبَحَ النَّبِیُّ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ یَوْمَ الذَّبْحِ کَبْشَیْنِ أَقْرَنَیْنِ، فَلَمَّا وَجَّهَهُمَا قَالَ : إِنِّی وَجَّهْتُ وَجْهِیَ لِلَّذِی فَطَرَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ عَلَی مِلَّةِ إِبْرَاهِیمَ حَنِیفًا وَمَا أَنَا مِنْ الْمُشْرِکِینَ، إِنَّ صَلَاتِی وَنُسُکِی وَمَحْیَایَ وَمَمَاتِی لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ، لَا شَرِیکَ لَهُ وَبِذَلِکَ أُمِرْتُ وَأَنَا مِنْ الْمُسْلِمِینَ، اللَّهُمَّ مِنْکَ وَلَکَ ، وَعَنْ مُحَمَّدٍ وَأُمَّتِهِ، بِاسْمِ اللَّهِ، وَاللَّهُ أَکْبَرُ، ثُمَّ ذَبَحَ» (أحمد/15022، أبو داود/2795 وابن ماجه/3121).

یعنی : «پیامبر صلی الله علیه وسلم در روز عید قربان دو قوچ شاخدار و سیاه مائل به سفیدی واخته شده را ذبح کرد، وقتی آنها را رو به قبله کرد، گفت : (إِنِّی وَجَّهْتُ وَجْهِیَ لِلَّذِی فَطَرَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ عَلَی مِلَّةِ إِبْرَاهِیمَ حَنِیفًا وَمَا أَنَا مِنْ الْمُشْرِکِینَ، إِنَّ صَلَاتِی وَنُسُکِی وَمَحْیَایَ وَمَمَاتِی لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ، لَا شَرِیکَ لَهُ وَبِذَلِکَ أُمِرْتُ وَأَنَا مِنْ الْمُسْلِمِینَ، اللَّهُمَّ مِنْکَ وَلَکَ ، وَعَنْ مُحَمَّدٍ وَأُمَّتِهِ، بِاسْمِ اللَّهِ، وَاللَّهُ أَکْبَرُ) بیگمان من رویم را به سوی ذاتی می‌کنم که آسمانها و زمین را آفریده است، و من بر دین ابراهیم حنیف بوده و از مشرکین نیستم، نمازم، قربانی، زندگی و مرگم برای الله پروردگار عالمیان است که هیچ شریکی ندارد و به این امر شده‌ام و من از مسلمانان هستم، خداوندا! (این قربانی‌ای است) از تو و برای تو، از (طرف) محمد و امتش، بسم الله و الله اکبر، سپس (حیوان را) ذبح کرد».

الحمدلله بنعمته تتم الصالحات و ما توفیقی الا بالله عليه توكلت و اليه انيب.

سبحان الله و بحمده سبحان الله العظيم و الحمدلله رب العالمين.

www.forooghhedayat.com

foroqhedayat@

لینک دانلود بصورت پی دی اف: http://forooghhedayat.com/wp-content/uploads/2020/07/فضائل-و-مسائل-قربانی.pdf

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *